AI-playtime is over. Zelfbenoemde experts kunnen massaal op cursus om te leren “wat de impact van AI nu echt gaat worden”. Op 2 augustus 2026 is het zover. Dan krijgt kunstmatige intelligentie in Europa iets waar veel managers al jaren allergisch voor zijn: transparantie.

Organisaties die mensen met bepaalde AI-systemen laten communiceren, moeten duidelijk maken dat er geen mens aan de andere kant zit. Ook voor deepfakes en bepaalde AI-gegenereerde of gemanipuleerde content gelden transparantieverplichtingen. Concreet gaan we AI-slop nog sneller leren herkennen.

Niet langer: “Hallo, ik ben Lisa van de klantenservice.” Maar: “Hallo, ik ben een taalmodel dat Lisa speelt, omdat Lisa inmiddels drie afdelingen tegelijk moet runnen.”

De transparantieregels uit artikel 50 van de Europese AI Act worden vanaf 2 augustus 2026 van toepassing. Gebruikers moeten onder meer worden geïnformeerd wanneer zij met een AI-systeem praten, tenzij dat gezien de omstandigheden overduidelijk is. Ook synthetische content moet in bepaalde gevallen herkenbaar of machineleesbaar als “kunstmatig gegenereerd” worden gemarkeerd. Deze AI-labeltjes lijken, net als de ooit “advertentie”-labeltjes, het nieuwe digitale jeuk te gaan worden.

Het wordt een spannende exercitie. Want organisaties zijn dol op AI zolang niemand precies vraagt waar die AI zit, wat die doet, welke gegevens erin verdwijnen en wie verantwoordelijk is als het misgaat.

AI is binnen veel bedrijven een beetje als de stagiair die “iets met social media” doet. Iedereen maakt er gebruik van, niemand heeft hem officieel aangenomen en bij problemen blijkt hij ineens niet onder een afdeling te vallen.

De verplichte cursus die niemand volgde

Het mooie is dat AI-geletterdheid zelf niet pas op 2 augustus 2026 uit de lucht komt vallen. De verplichting om te zorgen voor voldoende AI-kennis en -vaardigheden geldt al sinds 2 februari 2025. Organisaties die AI-systemen aanbieden of gebruiken, moeten rekening houden met de technische kennis, ervaring, opleiding en context van de medewerkers die ermee werken.

Vrij vertaald: alleen een bedrijfsaccount voor ChatGPT kopen en daarna roepen dat je “AI-first” bent, is onvoldoende.

Toch bestaat AI-geletterdheid in de praktijk vaak uit een lunchsessie van 3 kwartier. Een enthousiaste collega laat zien hoe je met 1 prompt een afbeelding van een astronaut op een paard maakt. Daarna krijgt iedereen een certificaat, een broodje kroket en de verantwoordelijkheid om voortaan zelf juridisch correcte, onbevooroordeelde en veilige AI-besluiten te nemen.

De directie is tevreden. De organisatie is officieel “AI-ready”.

Dat de helft van de Nederlandse organisaties nog niet goed is voorbereid op Europese digitale wetgeving, mag daarom nauwelijks verbazen. Uit de Barometer Digital Decade 2026 van ICTRecht, gebaseerd op onderzoek onder ruim 500 organisaties, blijkt dat de voorbereiding bij veel bedrijven tekortschiet.

De andere helft is vermoedelijk wel voorbereid. Zij hebben namelijk op het intranet een gedeeld Excelbestand met de naam AIbeleid_definitief_v7_nieuw_ECHTdefinitief.xlsx.

Ondertussen worden AI-vaardigheden steeds belangrijker op de arbeidsmarkt. Het AI Skills 2026-onderzoek van HiBob laat zien dat bedrijven AI-vaardigheden steeds vaker meewegen bij prestaties, loopbaanontwikkeling en promoties. Tegelijk ontbreekt bij veel organisaties nog een samenhangende aanpak om die vaardigheden daadwerkelijk te ontwikkelen.

Dat betekent dat medewerkers binnenkort kunnen worden afgewezen voor promotie omdat ze onvoldoende AI-vaardig zijn, terwijl hun werkgever nooit heeft uitgelegd welke AI zij mogen gebruiken, welke informatie erin mag en wie de output moet controleren.

“Je toont te weinig leiderschap op het gebied van generatieve AI”, zegt de manager dan.

“Maar ons AI-beleid verbiedt het gebruik ervan.”

“Precies. Je denkt te veel in beperkingen.”

AI-geletterdheid is meer dan een aardige prompt typen. Het betekent ook herkennen wanneer AI overtuigend onzin uitkraamt, data opslurpt of risico’s netjes verstopt. Voor managers is dat even wennen: zelfverzekerd praten zonder bron was tot nu toe vooral hún specialiteit.

Dus maken we van transparantie een voetnoot in lettergrootte 6: “Dit bericht is gemaakt met AI, een oud beleidsstuk, 2 LinkedIn-posts en Legal, dat het pas na publicatie zag.”

Transparantie betekent weten welke systemen worden gebruikt, waarvoor en wie controleert of de uitkomsten kloppen. Vanaf 2 augustus moet AI zich dus niet langer als mens vermommen. Slecht nieuws voor de chatbot die “even meekijkt” zonder ogen en “uw frustratie begrijpt”, terwijl hij opnieuw om uw postcode vraagt.

AI hoeft dan niet slimmer te zijn; de organisatie eromheen wel.

Ondertussen laat ergens een bestuurder ChatGPT het volledige transparantiebeleid schrijven. Zonder dat erbij te zetten.

--

Patrick Petersen RDM MA MSc is AI- en digital marketing specialist gericht op businessautomatisering en ondernemer met zijn bureau AtMost(TV), auteur van meer dan twintig prijswinnende boeken over AI, marketing, online tech en maatschappelijke ontwikkelingen. Bovenal is hij docent en spreker. Meer info op www.patrickpetersen.nl.