Een echt grote big tech krijgt weer een miljardenboete. Niet helemaal schokkend natuurlijk. Het leereffect en de impact zouden ons allen wel moeten choqueren.
Wie had ooit kunnen vermoeden dat bedrijven die complete markten dichttimmeren, afhankelijkheden bouwen als verdienmodel en regelgeving behandelen als een hinderlijke cookiebanner, misschien niet uitsluitend bezig zijn met “de mensheid vooruithelpen”?
Neem deze grote big tech, die miljarden armer is geworden. De Europese Commissie legde eerder een boete op van bijna 2,5 miljard euro voor het bevoordelen van hun winkelprogramma in de zoekmachine. Daarna volgde 4,34 miljard euro voor machtsmisbruik rond hun besturingssysteem: fabrikanten moesten de zoekmachine en browser vooraf installeren om toegang te krijgen tot de appstore. Die zaak is inmiddels door het hoogste EU-hof bevestigd, met een uiteindelijke boete van ruim 4,1 miljard euro. Klein administratief ongemakje, zeg maar.
En alsof dat nog niet genoeg was, kwam daar in 2025 nog eens 2,95 miljard euro bovenop voor machtsmisbruik in advertentietechnologie. De Commissie stelde dat deze big tech zijn dominante positie gebruikte om zijn eigen zogenoemde adtech-diensten te bevoordelen ten koste van uitgevers, adverteerders en concurrenten. Maar hé, dat noemen we in Silicon Valley waarschijnlijk gewoon “ecosysteemoptimalisatie”.
Misbruik klinkt als muziek in de oren
Recentelijk kreeg ook zo’n bescheiden speler een soortgelijke miljardenboete. Het gaat om een voor velen sympathieke speler, die vooral bekendstaat om keuzevrijheid, openheid en het totaal niet opsluiten van gebruikers in een eigen betaal- en app-infrastructuur. De Europese Commissie gaf ook deze big Apple in 2024 een boete van 1,84 miljard euro wegens machtsmisbruik in de markt voor muziekstreamingapps via ook weer de appstore. Blijkbaar vond Brussel het toch wat eigenaardig dat Apple concurrenten beperkte in hoe zij gebruikers mochten informeren over goedkopere alternatieven buiten hun eigen tolpoort.
En dan die bekende sociale media big tech, die uiteraard niet mag ontbreken in deze parade van maatschappelijk betrokken platformreuzen. In 2024 kreeg de blauwe sociale-mediagigant een boete van 797,72 miljoen euro omdat het hun marketplace onrechtmatig koppelde aan hun sociale-mediaplatform en concurrenten benadeelde via oneerlijke voorwaarden.
Want waarom zou je concurreren op kwaliteit als je ook gewoon een sociaal netwerk met miljarden gebruikers als hefboom kunt gebruiken?
The EC strikes back
En precies in dat licht komt de Europese Commissie nu met haar veelbelovende Tech Sovereignty Package. Inclusief de Cloud and AI Development Act, Chips Act 2.0 en een Open Source Strategy. In normale woorden: Brussel zegt eindelijk hardop dat digitale soevereiniteit misschien niet begint bij nóg meer publieke data, cloudinfrastructuur, AI-modellen en besluitvorming onderbrengen bij dezelfde bedrijven die al jaren aantonen dat marktmacht voor hen geen bijwerking is, maar een businessmodel.
Een revolutionair inzicht.
Bijna innovatief.
Jarenlang werd Europa weggezet als traag, bureaucratisch en technologisch wereldvreemd. En eerlijk is eerlijk: soms helpt Brussel dat beeld fanatiek zelf in stand. Maar ondertussen blijkt die zogenaamd saaie Europese regelzucht ineens het laatste vangnet tussen publieke infrastructuur en een handvol private imperia die “trust”, “safety” en “responsible AI” vooral gebruiken als glimmende woorden op een keynote-slide.
Want laten we stoppen met doen alsof dit alleen over AI gaat.
Dit gaat over macht.
Over wie de infrastructuur bezit. Wie de data ziet. Wie de modellen traint. Wie de voorwaarden schrijft. Wie de toegang bepaalt. Wie de winst pakt. En wie, zodra het fout gaat, wijst naar een disclaimer op pagina 47 van de algemene voorwaarden.
AI wordt verkocht als efficiëntie, innovatie en vooruitgang. Maar in handen van Big Tech is het óók een versneller van afhankelijkheid. Sneller automatiseren. Sneller integreren. Sneller opschalen. Sneller marktaandeel pakken. En daarna vooral heel verbaasd kijken wanneer toezichthouders vragen of iemand eigenlijk nog controle heeft.
Nee.
“Gewoon iets met AI doen” is geen strategie. Het is digitale dronkenschap met een PowerPoint-template.
NIS2, cybersecurity, de AI Act, cloudsoevereiniteit, chips, open source en mededingingsrecht grijpen steeds nadrukkelijker in elkaar. Niet omdat Europa innovatie haat, maar omdat innovatie zonder verantwoordelijkheid gewoon machtsconcentratie met betere marketing is.
De les is pijnlijk simpel: wie AI inzet, moet weten waar data naartoe gaat, wie toegang heeft, welke afhankelijkheden ontstaan, welke risico’s worden geïntroduceerd en wie juridisch, technisch en maatschappelijk verantwoordelijk is wanneer het misgaat.
Heel vervelend natuurlijk.
Vooral voor bedrijven die gewend zijn om eerst de markt te veroveren, daarna de schade te ontkennen en vervolgens een “responsible innovation”-rapport te publiceren.
Maar misschien is dat precies waarom deze Europese tegenbeweging nodig is.
Niet omdat Brussel zo snel is.
Maar omdat big tech veel te lang veel te snel mocht zijn.
--
Patrick Petersen RDM MA MSc is AI- en digital marketing specialist gericht op businessautomatisering en ondernemer met zijn bureau AtMost(TV), auteur van meer dan twintig prijswinnende boeken over AI, marketing, online tech en maatschappelijke ontwikkelingen. Bovenal is hij docent en spreker. Meer info op www.patrickpetersen.nl.
