Jongeren kritischer op social media en AI

Grote Jongerenonderzoek 2026 laat groeiende behoefte aan balans en betrouwbaar nieuws zien

Nederlandse jongeren besteden meer tijd aan social media en hun smartphone, maar kijken tegelijk kritischer naar de invloed daarvan op hun leven. Dat blijkt uit het tiende Grote Jongerenonderzoek van Mediahuis Nederland en MediaTest, waarvoor 2.608 jongeren tussen de 15 en 35 jaar zijn ondervraagd.

Jongeren besteden gemiddeld 3,9 uur per dag aan social media en ruim 5 uur aan hun smartphone. Bijna twee derde vindt zelf dat dit te veel is. Ook groeit het aantal jongeren dat maatregelen neemt om minder tijd online door te brengen.

Kritischer op online gedrag

Volgens het onderzoek zegt meer dan een derde van de jongeren zich weleens verdrietig, onzeker of somber te voelen na het gebruik van social media. Daarnaast vindt 39 procent dat het misschien beter was geweest als social media nooit was uitgevonden. Vooral onder de jongste generatie neemt die gedachte toe.

Tegelijk verlaten jongeren de platforms niet massaal. TikTok groeit verder en wordt inmiddels door 62 procent van de jongeren gebruikt. Instagram blijft het grootste platform, maar laat voor het eerst in jaren een duidelijke daling zien. In totaal neemt 86 procent actief maatregelen om minder tijd online door te brengen, bijvoorbeeld door notificaties uit te zetten of tijdslimieten in te stellen.

Betrouwbaar nieuws wint terrein

Hoewel 42 procent van de jongeren social media als belangrijkste nieuwsbron gebruikt, verschilt het gebruik per platform. Zo gebruikt 76 procent Instagram om nieuws te volgen en haalt 60 procent nieuws van TikTok. Tegelijk blijft het vertrouwen in nieuws via social media beperkt. Een ruime meerderheid zegt regelmatig nepnieuws tegen te komen.

Voor verdieping en betrouwbaarheid wenden jongeren zich vaker tot journalistieke nieuwsmerken. Het aantal betaalde abonnementen op online nieuwsplatforms is in 2 jaar tijd bijna verdubbeld, van 18 procent naar 34 procent. Ook het aantal abonnementen op papieren kranten laat een lichte stijging zien.

Kritisch op reclame en kidfluencers

Jongeren zijn ook kritisch op verschillende vormen van reclame. Twee derde vindt dat kidfluencers, kinderen die voorkomen in commerciële socialmediacontent, niet zouden moeten bestaan. Vrouwen zijn hierover kritischer dan mannen.

Ook reclame voor online gokken op televisie kan volgens 65 procent van de jongeren beter worden verboden. Vooral vrouwen en oudere jongeren zijn hiervan voorstander. Reclame voor ongezond eten en junkfood roept minder weerstand op, al vindt 41 procent dat ook deze vorm van reclame verboden zou moeten worden. Tegelijk staan jongeren positiever tegenover reclame dan enkele jaren geleden, mits die relevant en informatief is en aansluit bij hun interesses.

AI vaker gebruikt, zorgen nemen toe

ChatGPT wordt door jongeren vooral gebruikt als zoekmachine en voor het herschrijven van teksten. Ook voor school en studie blijft AI een belangrijk hulpmiddel. Het gebruik voor inspiratie neemt af, terwijl AI vaker wordt ingezet voor praktische toepassingen, zoals medische vragen, design en creatieve werkzaamheden. Vrouwen gebruiken AI vaker dan mannen voor medische vragen en als persoonlijk klankbord of dagboek.

Met het groeiende gebruik nemen ook de zorgen toe. Steeds meer jongeren denken dat AI hun toekomstige baan mogelijk overbodig maakt. Vooral 15- tot 21-jarigen maken zich hierover vaker zorgen dan een jaar geleden. Ook mannen zijn hierover inmiddels iets bezorgder dan vrouwen. In 2018 was 5 procent van de jongeren bang dat robots hun baan zouden overnemen. Inmiddels vreest 60 procent dat AI een bedreiging kan vormen voor hun toekomstige werk.

Klimaat, oorlog en mentaal welzijn

Meer dan 8 op de 10 jongeren maken zich zorgen over het klimaat. Tegelijk blijkt duurzaamheid in de praktijk vaak te botsen met financiële en praktische bezwaren. Jongeren vinden duurzame keuzes regelmatig te duur of te omslachtig en twijfelen bovendien of hun eigen gedrag daadwerkelijk verschil maakt.

Daarnaast maken 3 op de 10 jongeren zich zorgen over een mogelijke oorlog in Nederland, waarbij vrouwen zich hier vaker zorgen over maken dan mannen. Over de herinvoering van de dienstplicht, of opkomstplicht, zijn jongeren verdeeld: ruim 4 op de 10 staan hier positief tegenover. Mannen zijn vaker voorstander, net als oudere jongeren.

Vertrouwen in de toekomst

De meeste jongeren kijken positief naar hun toekomst. Ruim 6 op de 10 hebben vertrouwen dat zij een mooi leven voor zich hebben. Tegelijk geeft een aanzienlijke groep aan zich regelmatig ongelukkig te voelen. Ongeveer de helft zegt mentaal goed in zijn vel te zitten.

Mannen beoordelen hun mentale gezondheid positiever dan vrouwen. Daarnaast neemt het mentale welzijn toe met de leeftijd: jongeren van 29 tot en met 35 jaar geven vaker aan goed in hun vel te zitten dan de jongste groep.

Download de whitepaper hier.

Beeld: AI. Thomas Smit & Max Hochstenbach 

www.mediahuis.nl

www.mediatest.nl

Dit artikel is gepubliceerd door: Lieselot Berentzen