John Olivieira: WK 2026, weglopen is geen makkelijke optie

[Column] Het wordt tijd voor publieke en afdwingbare afspraken met FIFA

Het WK betekent veel voor miljoenen mensen. FIFA heeft misschien de commerciële en organisatorische rechten, maar emotioneel is dit toernooi van ons allemaal.

Juist daarom kunnen we de mensenrechtencontext van het WK 2026 in de Verenigde Staten niet wegzetten als bijzaak. De situatie in de VS verslechtert en er zijn nu reële risico’s voor mensen in de gastgemeenschappen én voor velen van ons die overwegen te gaan, zeker als je uit een gemarginaliseerde groep komt. Op dit moment worden toegang en reisvoorwaarden strenger: het Amerikaanse State Department heeft een tijdelijke pauze aangekondigd die de afgifte van immigrant visa treft voor onderdanen van 75 landen, vanaf 21 januari 2026. Het gaat om immigrant visa, maar het is een signaal van aanscherping – en die onzekerheid verspreidt zich snel, ook onder supporters, media en diasporagemeenschappen die een reis plannen.

We moeten helder zijn: het WK 2026 in de Verenigde Staten is niet “gewoon sport”. Mega-events van deze schaal zijn nooit neutraal. Ze weerspiegelen niet allleen macht – ze helpen macht ook normaliseren. Het toernooi is al politiek: als podium, als etalage, als instrument van soft power. Als je reageert met “we doen gewoon mee”, kies je óók positie: de positie van normalisering.

En precies hier moet het debat tussen boycot en betrokkenheid volwassen worden. Weglopen is niet eenvoudig. Maar onvoorwaardelijke deelname is dat ook niet. Wat mij betreft moet betrokkenheid gekoppeld zijn aan druk: publieke, afdwingbare afspraken met FIFA en de organiserende autoriteiten.

Waarom nu?

Drie ontwikkelingen maken vragen over mensenrechten en toegang acuut. 

Ten eerste: de aangekondigde pauze op immigrant visa voor 75 landen is een duidelijk signaal dat het klimaat strenger wordt, en het creëert onzekerheid voor mensen die willen reizen als supporter, journalist of in een andere rol.

Ten tweede: zelfs waar uitzonderingen voor grote sportevenementen worden besproken, blijken die beperkt en allerminst allesomvattend. Een ticket, accreditatie of uitnodiging is geen garantie op toegang. FIFA en de organisatoren moeten daarom heldere, afdwingbare toegangsprocedures publiceren – inclusief wat er gebeurt als mensen worden geweigerd.

Ten derde: het bredere handhavings- en screeningsklimaat werkt nu al afschrikwekkend. Mensen maken zich – terecht – zorgen dat ze (zelfs per vergissing) kunnen worden vastgezet en dat zware policing rond publieke evenementen de norm wordt. Voor veel supporters beïnvloedt dat direct de beslissing om wel of niet te reizen, en het gevoel van veiligheid.

De non-negotiables

Als voorzitter van Fare Network Stichting put ik uit de ervaring van een onafhankelijke mensenrechtenorganisatie die wedstrijden in Europa monitort – inclusief UEFA Champions League-wedstrijden en interlands – met specifieke aandacht voor discriminatie en racisme in en rond het voetbal. We werken ook met FIFA aan monitoring rond interlands en zijn betrokken geweest bij meerdere voetbalmega-events wereldwijd, in samenwerking met maatschappelijke partners, omdat geloofwaardige interventies afhangen van onafhankelijke expertise en vertrouwen in de gemeenschap.

Die ervaring is consistent: zonder onafhankelijke toetsing blijven toezeggingen papier. Zonder transparantie verwatert verantwoordelijkheid en worden problemen weggezet als losse “incidenten”, terwijl het gaat om structurele patronen die om structurele oplossingen vragen.

Voor mij zijn er drie ‘non-negotiables’ voor WK 2026 in de VS:

• Gegarandeerde toegang voor supporters en media uit alle gekwalificeerde landen, met duidelijke waarborgen rond visa, grensprocedures en bescherming tegen willekeurige weigeringen.
• Onafhankelijke mensenrechtenmonitoring met transparante publieke rapportage en een geloofwaardig escalatiemechanisme als afspraken worden geschonden.
• Een bindend anti-discriminatie- en veiligheidsprotocol voor stadions en fan-zones, inclusief meldkanalen, bescherming van slachtoffers en betekenisvolle sancties.

Als deze voorwaarden niet worden geborgd, is het volstrekt redelijk om officiële delegaties, campagnes en hospitality terug te trekken. Wedstrijden kunnen doorgaan, maar het PR-schild niet.

Dit gaat niet om symboliek of gebarenpolitiek. Dit gaat om normstelling – en helder zijn over waar de grens ligt.

FIFA moet nu garanties publiceren over toegang en safeguarding – of accepteren dat officiële betrokkenheid wordt afgeschaald.

---

John Olivieira is uitgever van OneWorld.

www.oneworld.nl

Foto: Krijn van Noordwijk

Dit artikel is gepubliceerd door: Daan Dekkers