Europese Commissie: TikTok verlavend ontworpen en riskeert zware boete

De Europese Commissie dreigt het sociale mediaplatform TikTok een boete tot maximaal 6 procent van zijn wereldwijde jaaromzet op te leggen vanwege het verslavende ontwerp van TikTok.

Dit blijkt uit voorlopige bevindingen waarbij de Europese Commissie stelt dat TikTok in strijd is met de Digital Service Act (DSA).

Het gaat dan om functies zoals oneindig scrollen, automatisch afspelen, pushmeldingen en het zeer gepersonaliseerde aanbevelingssysteem.

TikTok heeft daarbij niet adequaat genoeg beoordeeld hoe schadelijk deze zaken zijn voor gebruikers inclusief minderjarigen en kwetsbaren.

Dwangmatig gedrag

Door gebruikers bijvoorbeeld voortdurend nieuwe inhoud te belonen, versterken bepaalde ontwerpkenmerken van TikTok de drang om te blijven scrollen en de hersenen van gebruikers in de autopilot-modus te verplaatsen. Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat dit kan leiden tot dwangmatig gedrag en de zelfbeheersing van gebruikers kan verminderen.

Bovendien negeerde TikTok in zijn beoordeling belangrijke indicatoren van dwangmatig gebruik van de app, zoals de tijd die minderjarigen 's nachts op TikTok doorbrengen, de frequentie waarmee gebruikers de app openen en andere potentiële indicatoren.

Geen maatregelen

TikTok lijkt volgens de Europese Commissie geen redelijke, evenredige en doeltreffende maatregelen te nemen om de risico's als gevolg van de verslavende opzet ervan te beperken.

Zo lijken de huidige maatregelen op TikTok, met name de tools voor screentimebeheer en ouderlijk toezicht, de risico's die voortvloeien uit het verslavende ontwerp van TikTok niet effectief te verminderen.

De tools voor tijdbeheer lijken niet effectief te zijn om gebruikers in staat te stellen hun gebruik van TikTok te verminderen en te beheersen, omdat ze gemakkelijk te negeren zijn en beperkte frictie introduceren. Evenzo is het mogelijk dat ouderlijk toezicht niet doeltreffend is omdat ouders extra tijd en vaardigheden nodig hebben om de controles in te voeren.

Basisontwerp wijzigen

De Europese Commissie stelt dat TikTok het basisontwerp van zijn dienst moet wijzigen. Bijvoorbeeld door belangrijke verslavende functies zoals oneindig scrollen in de loop van de tijd uit te schakelen, effectieve schermtijdonderbrekingen in te voeren, ook 's nachts, en het aanbevelingssysteem aan te passen.

De Europese Commissie stelt dat de voorlopige standpunten zijn gebaseerd op een diepgaand onderzoek dat een analyse omvatte van de risicobeoordelingsverslagen van TikTok, interne gegevens en documenten en de antwoorden van TikTok op meerdere verzoeken om informatie, een overzicht van het uitgebreide wetenschappelijke onderzoek over dit onderwerp en interviews met deskundigen op meerdere gebieden, waaronder gedragsverslaving.

Verdediging TikTok

TikTok heeft nu de mogelijkheid om zich tegenover de Europese Commissie te verdedigen. Het bedrijf kan de documenten in de onderzoeksdossiers van de Commissie onderzoeken en de voorlopige bevindingen van de Commissie schriftelijk beantwoorden. Tegelijkertijd zal de Europese Raad voor digitale diensten worden geraadpleegd.

Indien de standpunten van de Commissie uiteindelijk worden bevestigd, kan de Commissie een niet-nalevingsbesluit nemen dat kan leiden tot een geldboete tot maximaal 6 procent van de jaaromzet.

TikTok verklaarde tegenover onder meer de BBC en het ANP dat de Europese Commissie een categorisch vals beeld schetst, een volokomen waardeloze voorstelling van zaken geeft van TikTok en dat het de bevindingen op alle mogelijke manieren zal aanvechten.

Toezeggingen adverteerders

TikTok heeft in december 2025 toegezegd transparant te zullen zijn aangaande zijn advertentiebeleid. Zo beloofde het bedrijf voortaan een toegankelijke en doorzoekbare opslagplaats te zullen bijhouden van advertenties die op hun diensten worden weergegeven. Dit is dankzij de DSA verplicht.

Een dergelijke opslagplaats is van belang voor regelgevers, onderzoekers en het maatschappelijk middenveld om oplichting, advertenties voor illegale of leeftijdsongeschikte producten, nepadvertenties en gecoördineerde informatieoperaties op te sporen, ook in het kader van verkiezingen. Deze verplichtingen moeten uiterlijk in december 2026 zijn ingevoerd.

Henna Virkkunen

Henna Virkkunen, vicevoorzitter en Eurocomissaris voor Technologische Soevereiniteit, Veiligheid en Democratie van de Europese Commissie: “Sociale media verslaving kan nadelige gevolgen hebben voor de zich ontwikkelende geest van kinderen en tieners. De wet inzake digitale diensten maakt platforms verantwoordelijk voor de gevolgen die zij kunnen hebben voor hun gebruikers. In Europa handhaven we onze wetgeving om onze kinderen en onze burgers online te beschermen. “ 

Dit artikel is gepubliceerd door: David de Jong