David de Jong: NMO, NPO en financiën: alles behalve transparant

[Column] Wie weet kan NPO zijn participatie aan NMO wegbezuinigen?

Het Nationaal Media Onderzoek (NMO) is het instituut dat verantwoordelijk is voor nagenoeg alle bereiksonderzoeken van wat men in Nederland leest, kijkt, luistert en gebruikt als het om media, platforms en devices gaat. Het is een joint industry comittee waarbij brancheverenigingen samenwerken én de NPO. Je zou denken enige transparantie op zijn plek is. Al is het maar om de jaarcijfers en de bijdragen van organisaties die met belastingmiddelen werken inzichtelijk te hebben. Niets is minder waar.

Gevraagd hiernaar volgen heel merkwaardige ontwijkende of simpelweg geen antwoorden. Of het nu om NMO zelf gaat of om de brancheverenigingen Audify, Screenforce en VINEX: jaarrekeningen en hetgeen bijgedragen wordt aan NMO lijkt een extreem geheim te zijn. Het enige dat opviel is dat in de jaarrekening van de Ster elk jaar circa 1 miljoen euro voor Screenforce en NMO is gereserveerd. Hoeveel daarvan naar NMO gaat, we mogen het niet weten, net als we niet mogen weten hoeveel de NPO betaalt.

Ook valt sowieso op dat NMO maar heel selectief openbaar maakt wat het kost om diensten af te nemen. Wat het kost om kijkcijfers of luistercijfers in te zien? We mogen het niet zomaar weten, het is niet openbaar na te zoeken. Alleen de prijs van NMO Lezen en Online is openbaar. Tuurlijk er is ook geen enkele (wettelijke) verplichting voor dit alles en bedrijfsvertrouwelijke informatie is dan het mantra. 

NPO

De NPO, oftewel de Nederlandse Publieke Omroep die dit jaar nog meer dan 1 miljard euro van het ministerie van OCW overgemaakt krijgt, is de enige organisatie apart deelneemt aan de NMO. Dat levert de NPO, lees Charelle Akihary-Lammers als directeur Marketing, Strategie, Insights & Transformatie een NMO-bestuurszetel op.

Daarnaast is de NPO vertegenwoordigt in de zogeheten Kamers Luisteren (NMO Luisteronderzoek), Online, Kijken (NMO Kijkonderzoek) en Crossmedia. Daarmee is de NPO in feite de enige organisatie die direct invloed heeft op hoe de NMO werkt. Immers van exploitant-zijde zijn Audify, Screenforce, VINEX, MMA, NDP Nieuwsmedia en Outreach vertegenwoordigd als brancheorganisaties en moeten zij onderling tot een standpunt komen om in te brengen bij NMO. bvA participeert namens adverteerders en PMA namens de mediabureaus. Maar geen enkele partij verder rechtstreeks, behalve de NPO dus. Charelle Akihary-Lammers hoeft intern alleen verantwoording af te leggen aan de tweekoppige Raad van Bestuur van de NPO, verder niet. In het NPO-jaarverslag is er behoudens dat ze bestuurslid is, niets hierover te vinden.

De Ster verkoopt de reclamezendtijd binnen de NPO. Ster is dan weer lid van brancheorganisaties Audify en Screenforce die ook bestuurszetels hebben (via directieleden van One Media Sales/Talpa Network en DPG Media/Ad Alliance). En de NPO heeft nog meer invloed. De NPO is immers ook vertegenwoordigd bij VINEX namens de internetexploitanten die vooral door DPG Media-managers wordt vertegenwoordigd.

Zowel de NPO als Ster dragen bij aan de NMO. De vraag waarom de NPO als enige organisatie afzonderlijk participant is bij NMO en bestuurlijk zoveel vertegenwoordigd is, wordt niet echt beantwoord. De NPO stelt dat commerciële mediabedrijven sales en content in één organisatie hebben ondergebracht en dat dat bij de NPO gescheiden is.

Alleen dat klopt niet helemaal. Ad Alliance staat apart als BV en entiteit van RTL Nederland, al is het natuurlijk wel onderdeel van de groep. En Talpa Media is echt een aparte unit bij Talpa Network, terwijl voor radio One Media Sales bij Talpa Media als afzonderlijke entiteit is ingericht met een participatie van Mediahuis Radio. Een verdere uitleg is desgevraagd niet gegeven anders dan dat NPO en Ster gescheiden organisaties zijn en beiden NMO-data gebruiken. NPO en Ster betalen volgens de NPO niet dubbel en is er onderling goede afstemming over de bijdrage, maar hoe het dan precies zit en hoeveel betaald wordt, daar gaat de NPO desgevraagd niet op in.

Je zou kunnen beredeneren dat het een publieke omroeptaak is. Maar waarom zijn dan de dubbele participaties al dan niet via brancheverenigingen en ter? Zou er te veel worden betaald? Het blijft mistig als er naar gevraagd wordt. Ook de rol van de Charelle Akihary-Lammers is een interessante als het gaat over de zeggenschap die zij heeft als het om de publicatie van cijfers en cijfermethodieken gaat. Destijds stemde ook zij in met het niet meer de dag erna publiceren van kijkcijfers dat op voorstel van Ad Alliance gebeurde. Maar diende zij daarmee een publiek belang? (dit is na 1,5 jaar sinds 6 april jl. teruggedraaid)

Bezuinigingen

De NPO heeft een bezuinigingstaakstelling van 111 miljoen euro. Hetgeen de Ster aan Audify en Screenforce betaalt voor NMO komt in mindering op de opbrengst van de Ster. En dus ook weer in mindering op hetgeen het ministerie van OCW weer door kan betalen aan de NPO.

Ook hetgeen de NPO aan VINEX voor NMO betaalt, is een compleet raadsel. Vragen daarover bleven onbeantwoord. Helemaal merkwaardig is dat directie en bestuursvoorzitter van VINEX vragend, ze aangeven dat NMO en Frans Kok als lid van het NMO-Management Team gaat over het wel of niet publicatie van jaarrekeningen van VINEX. Dat lijkt mij een omgekeerde wereld, immers NMO is een uitvoeringsorganisatie terwijl partijen als DPG Media, Mediahuis Nederland en de NPO de participanten zijn van VINEX en zij daar dus zelf over gaan. Frans Kok ontkent overigens desgevraagd dat hij daarover gaat.

Wel valt op dat opnieuw Charelle Akihary-Lammers namens de NPO bestuurslid is van VINEX en aldus ook hier invloed heeft naast haar directe bestuurslidmaatschap van NMO.

Terugtrekken NPO?

In het kader van de bezuinigingen bij de NPO is voor te stellen dat de NPO zich bijvoorbeeld terugtrekt uit de NMO. Immers wat rechtvaardigt nu daadwerkelijk de NPO bij NMO als losse participant? NPO heeft geen commerciële doelstellingen en de NMO-cijfers komen sowieso via Ster en VINEX beschikbaar. Men kan ook stellen dat men te veel betaalt en men er dubbel werk in steekt. Hoeveel geld zou het schelen? Niemand wil het zeggen hoe het precies zit. Een cosmetische bezuiniging bij de NPO waarbij Ster meer betaalt, is dan niet handig want dan zijn er weer minder opbrengsten voor het ministerie van OCW en dus de NPO. 

Het geld dat vanuit de NPO bij de NMO kan besparen, kan weer in programma’s worden gestoken en een lichte verzachting op bezuinigingen bieden. Komt NMO dan geld te kort, dan zullen de commerciële exploitanten dat moeten bijpassen of NMO moet inkrimpen. 

Dit artikel is gepubliceerd door: David de Jong