David Hoogendam: Tijd dat we het écht over TikTok-shop gaan hebben

Bekende LinkedIn-namen galopperen al enkele jaren met hetzelfde stokpaardje. TikTok-shop komt eraan. Bereid je goed voor. Dit wordt een gamechanger. Volgens de experts kan iedereen straks met een Negroni in de hand aan het Comomeer de bankrekening zien oplopen. 

Nu is het zover. De natte droom van de self-proclaimed founders en 4-hour-work-week dropshippers is werkelijkheid. In plaats van traffic naar owned webshops te sturen, maakt het Chinese social platform het voor ondernemers mogelijk om direct in de app af te rekenen. Het elimineren van een tussenstap moet voor torenhoge omzetten gaan zorgen.

Als geld je belangrijkste drijfveer is: top nieuws! Maar ik heb gewetensbezwaren en zie gevaar.

Disclaimer: Ik ben geen heilige. Ik heb tachtig procent van mijn salaris te danken aan social media en alle advertenties die ik draai voor merken. Ik ben afhankelijk. Ik weet dat ik bijdraag aan alle door social media gecreëerde problemen. Ik weet dat ethische grenzen al lang overschreden zijn. Maar we hoeven die niet nog verder achter ons te laten, toch?

Laten we beginnen met China. Voor elke aankoop die via TikTok wordt gedaan, pakt TikTok negen procent. Althans, na negentig dagen. Tot die tijd maken ze je verslaafd en afhankelijk met een commissie van twee procent. Ze maken niet alleen hun gebruikers, maar ook hun adverteerders verslaafd. Dus straks vloeien niet alleen massale mediabudgetten naar China, zoals nu al gebeurt, maar ook nog eens een direct deel van de omzet. Wilden wij als Nederland, en als EU, niet juist onafhankelijker worden van grootmachten buiten ons continent?

Daarnaast lees ik vrijwel dagelijks zorgwekkende berichten over de aankomende generaties. Social media verslaving is meer regel dan uitzondering. Social media maakt onzeker en depressief. Social media doet niks tegen nepnieuws en online haat. Online oplichting neemt in sneltreinvaart toe, vooral onder jongeren. Jongeren hebben geen geld meer om huizen te kopen. Jongeren hebben meer schulden dan ooit. Meer jongeren kampen met meer gokverslaving dan ooit. Ik kan nog wel even doorgaan. Onlangs won een jonge vrouw in Amerika nog een rechtszaak tegen Meta en Google omdat zij verzuimden social media verslaving tegen te gaan, wat in haar geval leidde tot depressie en suïcidale gedachten. 

En een van deze sociale mediaplatformen, dat bijdraagt aan slaapproblemen, verminderde schoolprestaties en sociale onzekerheid onder veel jongeren wereldwijd, rolt nu een webshop uit. Een functie waardoor ze nóg langer op het platform blijven en nóg makkelijker geld kunnen uitgeven. Geld dat ze eigenlijk niet hebben. Dat ze zouden moeten investeren of sparen voor later of uitgeven in de kroeg of koffietent om te kunnen praten met échte mensen.

En wie gaat toezicht houden op de betrouwbaarheid van de verkopers op het platform? Webshops wekken vertrouwen, of juist niet, door hoe ze eruit zien, soms door reviews en door keurmerken. Als elke verkoper op TikTok-shop straks een winkel heeft die er exact hetzelfde uitziet, hoe weet je dan of je product wel aankomt, echt is en niet gevaarlijk is voor baby’s, dieren of je twaalfjarige kind?

Voor degenen die nog nooit op TikTok hebben gezeten: de meeste producten die eerst nog alleen via het platform werden aangeprezen, maar nu direct verkocht kunnen worden, zijn zinloze of milieuvervuilende producten zoals je nog nooit hebt gezien. Van niet-geteste anti-aging crèmes voor tienermeiden tot een navelpluis-verwijdering-apparaat. Van een hondenpruik tot een snoeplolly die muziek maakt als je eraan zuigt. Dingen waar de wereld absoluut zonder kan.

De drempel om uit China geïmporteerde producten in Nederland te verkopen is al dusdanig laag, dat de overheid, de NVWA en de ACM alleen nog maar reactief kunnen handelen. Dat wordt er nu niet beter op. Ik voorspel alvast: er gaan ongelukken gebeuren. En dan moet je nog maar zien of de Chinezen meewerken aan een onderzoek. En als klant, als je wordt opgelicht door een verkoper? Met wie ga je dan contact opnemen? Hoewel TikTok betere service biedt dan bijvoorbeeld Meta, staan social platforms nou niet bepaald bekend om hun toegankelijke klantenservice.

Als mediabureau wil je altijd het liefst direct op nieuwe functies springen. Laten zien dat je op de hoogte bent van de laatste ontwikkelingen geeft je een streepje voor in de markt. Merken overtuigen dat zij ten opzichte van hun concurrentie ergens de eerste mee kunnen zijn is makkelijker dan ze achteraf op een rijdende trein te laten springen. Maar platforms die er om bekend staan het al niet zo nauw nemen met ethische kwesties, veel te weinig doen om jongeren tegen zichzelf te beschermen en die ethische grenzen blijven oprekken ten behoeve van de aandeelhouders, daar trekken wij nu even een grens. 

En misschien zal de toekomst laten zien dat ik me zorgen heb gemaakt om niks - ik zal de eerste zijn die zijn ongelijk toegeeft - maar tot die tijd hoop ik dat merken nadenken over de mogelijke gevolgen voordat ze blind meegaan in de hype.