CvdM/Digital News Report NL: grote zorgen over mis- en desinformatie

Zelfstandige nieuwsmakers spelen nauwelijks een rol

Het vertrouwen en de interesse in nieuws blijft dalen (21 procent vertrouwt het nieuws niet), nieuwsmijden groeit harder dan de afname van vertrouwen (45 procent heeft interesse in nieuws; in 2018 was die 61 procent, 11 procent is nieuwsmijder, in 2018 was dit 4 procent) en meer dan de helft van de Nederlanders maakt zich zorgen over nepnieuws op internet (51 procent). Verder spelen Nederlandse zelfstandige nieuwsmakers nauwelijks een rol (17 procent).

Dit blijkt uit het onderzoek dat het Commissariaat voor de Media in samenwerking met het Reuters Institute for the Study of Journalism heeft laten maken onder de naam Digital News Report 2026. Reuters doet dit onderzoek in 48 landen. Uit Nederland zijn 2.022 respondenten bevraagd.

Sociale media als nieuwsbron

Met name 18- tot 35-jarigen (33 procent) geven aan dat sociale media hun belangrijkste nieuwsbron zijn. Voor televisie, print en radio is dat 21 procent bij deze groep en online nieuwsdiensten zij ndaar goed voor 46 procent. Ook neemt de groep die alleen sociale media voor nieuws gebruikt, toe. Momenteel bestaat deze groep uit 7 procent van de bevolking, oftewel ruim 1 miljoen Nederlanders.

Deze groep gebruikt geen andere nieuwsbronnen zoals nieuwssites, televisie of radio. Het is een paradox: het nieuws op sociale media wordt niet vertrouwd, maar toch is sociale media van steeds groter belang voor het nieuwsgebruik. Een andere ontwikkeling online is het toenemende gebruik van AI-chatbots voor nieuws. Maar ook de antwoorden van AI-chatbots over nieuws worden weinig vertrouwd.

Nieuwsinfluencers

Wereldwijd is het volgen van zelfstandige online nieuwsmakers (ook wel bekend als nieuwsinfluencers) sterk in opkomst. In Nederland geldt dat nu nog in beperkte mate. Zelfstandige nieuwsmakers zijn vooral onder jongeren goed zichtbaar. Van de 18- tot 24-jarigen volgt 46 procent online nieuwsmakers of influencers die ook over nieuws praten.

Robuuste nieuwsvoorziening

Amma Asante, voorzitter van het Commissariaat voor de Media: “In vergelijking met andere landen is in Nederland het vertrouwen in nieuws en nieuwsmerken nog hoog. Het werk van journalisten wordt hier ook hoger gewaardeerd dan in andere landen. Dat is positief.

We hebben dus iets te verliezen dat we moeten beschermen. Niet voor niets is Robuuste nieuwsvoorziening één van de focusthema’s van het Commissariaat. Wij zetten ons bijvoorbeeld in voor algoritmes die pluriform media-aanbod mogelijk maken. En voor het zichtbaar en vindbaar maken van betrouwbaar nieuws op alle distributiekanalen, ook digitaal. Dit doen wij zodat Nederlanders kennis blijven nemen van pluriforme en onafhankelijke informatie en kwaliteitsjournalistiek."

Aanbevelingen

Het commissariaat voor de Media vindt de verschuiving naar internationale platforms (lees vooral Amerikaanse ploatforms) zorgelijk. De zorgen zitten er in dat zij poortwachters van het nieuws worden en bepalen wat mensen wel en niet zien. Daarbij hoort ook informatie vanuit ongeverifieerde bronnen of schadelijke content.

Gebruik, interesse en vertrouwen versterken elkaar. Meer interesse en meer nieuwsgebruik hangen samen met meer vertrouwen in nieuws, aldus de mediatoezichthouder. Omgekeerd is ook het geval.

Het Commissariaat voor de Media doet drie aanbevelingen:

1) Stimuleer nieuwsgebruik met wet- en regelgeving voor grote platformbedrijven

Met Europese wet- en regelgeving is er een sterke wettelijke basis om democratisch gezondere feeds actief te stimuleren of af te dwingen. In een eerder rapport onder de titel Naar democratisch gezonde feeds van mei jl. heeft de toezichthouder opties voor beleid en toezicht uiteengezet. Met name de ontwikkeling van prominentiebeleid vindt het commissariaat belangrijk om professionele journalistiek moet zichtbaar en vindbaar zijn online. Ook regels over algoritmes moeten daarbij worden ingevoerd.

2) Stimuleer nieuwsinteresse onder jongeren door in te spelen op hun nieuwsbehoeften

In het Digital News Report is al enige jaren een daling te zien van de interesse voor nieuws onder jongeren. Tegelijkertijd blijkt dat jongeren wel degelijk interesse hebben in nieuws als het voldoende relevant voor ze is en past bij hun behoeften. Ze maken bijvoorbeeld gebruik van AI-chatbots voor nieuws, omdat het hen helpt sneller het nieuws te begrijpen. Dit kan erop wijzen dat nieuws voor jongeren soms niet herkenbaar genoeg is en moeilijk te begrijpen is.

3) Verstevig het vertrouwen in nieuws door transparant te zijn over de journalistieke werkwijze

Nederlanders die het nieuws vertrouwen, hebben een voorkeur voor neutraal, onpartijdig nieuws. Het vertrouwen is ook groter als duidelijk is dat nieuwsmedia zo min mogelijk worden beïnvloed door eigenaren van nieuwsmedia of politici. Het is dus belangrijk dat feitelijk nieuws herkenbaar gescheiden wordt van opinie en achtergrond. Transparantie versterkt het vertrouwen in de journalistiek en biedt een uniek concurrentievoordeel tegenover niet-journalistieke bronnen. De uitdaging is dit ook via sociale media waar te maken.

Het volledige Nederlandse rapport is hier te vinden.

Het volledige 178 pagina's tellende internationale rapport van Reuters Institute for the Study of Journalism is hier te vinden.

Dit artikel is gepubliceerd door: David de Jong