Bas Vlugt: Mark Koster - Studio Ego

[Recensie] Koster fileert de NPO

We worden maar verwend. Twee boeken vlak achter elkaar over deels hetzelfde interessant onderwerp: de NPO. Voor extra verwarring zijn het beide fel roze boeken met gele letters maar de boeken zijn gelukkig ook heel verschillend.

Een week geleden publiceerden we een recensie over het boek Je mist meer dan je ziet van Dieuwke Wynia, over de gloriedagen en ondergang van De Wereld Draait Door. Wat dat boek interessant maakt, is dat het boek is geschreven door een van de hoofdrolspelers zelf. Ze bespreekt de samenwerking met Matthijs van Nieuwkerk en hun beider ondergang. Een al even conroversieel als boeiend boek.

Het boek Studio Ego is geschreven door Mark Koster, iemand die als professional weliswaar goed bekend is met televisie en radio maar het boek toch als een relatieve outsider schrijft en in die zin zelf geen onderdeel is van het fenomeen dat hij beschrijft.

Studio Ego wordt op de cover aangeprezen als een "Onthullend boek" door Tina Nijkamp, collega van Mark Koster met wie hij samen de podcast De Mediaweek maakt voor De Telegraaf, waar zij ook beiden columnist zijn.

Eerder publiceerde Mark Koster lijvige biografieën over familie De Mol en Christian van Thillo - beide ook gerecenseerd door Marketing Report.

Vasthouden aan verzuiling

Mark Koster doet in zijn boek een aantal dingen met overtuiging. De omroepen zijn ooit toegetreden tot het bestel in een verzuilde samenleving. KRO voor de katholieken, NCRV voor de protestanten, VARA voor de socialisten en zo verder. In de jaren '60 al sloeg de ontkerkelijking in Nederland toe en verdween de verzuiling steeds meer naar de achtergrond.

Maar de NPO ging daar niet in mee. Het karakter van de omroepen en het karakter van de programma's veranderde wel maar dat leidde er niet toe dat de noodzaak van de omroepen zélf verdween. Die noodzaak werd in stand gehouden door de omroepen zelf in het algemeen en door de bestuurders in het bijzonder, die stevig aan het pluche zitten vastgeplakt. Mensen als Jan Slagter en Arjan Lock, Slagter al 23 jaar voorzitter van MAX en Lock al 25 jaar voorzitter van de EO.

De ondergang van Frederique Leeflang

Het zijn deze twee bestuurders die Mark Koster medeverantwoordelijk houdt voor de ondergang van Frederique Leeflang, die van 2022 tot begin 2025 bestuursvoorzitter was van de NPO. Zij probeerde - te vergeefs - de macht van de omroepvoorzitters te doorbreken.

Grensoverschrijdend gedrag

Grote veranderingen worden veroorzaakt en ingeleid door onderzoeken naar grensoverschrijdend gedrag. Mensen die de NPO hierdoor hebben moeten verlaten, zijn onder meer presentatoren Matthijs van Nieuwkerk en Tom Egbers, eindredacteur Dieuwke Wynia en bestuurder Frans Klein. Voor de eerste drie betekende dit het einde van hun televisiecarrière, Frans Klein stapte over naar Talpa.

Grensoverschrijdend gedrag wordt in de hand gewerkt doordat presentatoren steeds belangrijker worden. Ze zijn steeds meer gaan verdienen, regeerden over hun eigen koninkrijkjes en werd door bestuurders geen strobreed in de weg gelegd zolang de kijkcijfers maar hoog bleven.

Een miljard euro

Er gaat jaarlijks een miljard euro naar de NPO. Dat geld is bedoeld om programma's te maken maar veel geld gaat naar de omroeporganisaties, de vele bestuurslagen, marketing en ook ledenwerving, een geldverslindende topprioriteit van de omroepen want zonder leden geen voorbestaan.

Vervlochten met de politiek

Vraag is waarom de politiek niet ingrijpt. De politiek kan het vaak niet eens worden over hoe verder met de NPO en is ook sterk vervlochten. Mark Koster noemt tal van politici op die toezichthouder zijn bij verschillende omroepen, die op hun beurt gegeven hun verzuilde achtergrond bepaalde politici weer een belangrijk podium kunnen geven. En zo houdt het systeem zichzelf staande.

Overbodige details

Mark Koster is een uitgesproken journalist en schrijver en dat is soms jammer. Hij schrijft activistisch, staat zich continu op te winden over graaiers, baantjeszuchtende ego's en hebberig divagedrag zodat er voor de lezer weinig ruimte is om zelf conclusies te trekken. 

Ook ontneemt een overdonderende hoeveelheid details soms het zicht op het grote verhaal. Twan Huys trakteert bij zijn afscheid bij een Radio 1 programma waar hij inval-presentator was op taart. Achteraf bleek dat hij het bonnetje van de taart te hebben gedeclareerd. 

Een groot Hilversums taboe

Eva Jinek verdiende naar verluidt een miljoen per jaar bij RTL. Nu bij AVROTROS mag ze niet meer verdienen dan de WNT norm van 262.000 euro in 2026. Mark Koster: "Toch knaagt er iets. Een groot Hilversums taboe. Heeft ze een geheime constructie gesloten met Iris van den Ende, de producent van haar programma Eva om haar salaris te kunnen plussen?"

Het blijft bij een knagend gevoel want er volgt geen onthulling. Het blijft bij verdachtmaking alleen.

Er zijn overigens tal van voorbeelden zoals Paul de Leeuw en Jeroen Pauw wiens inkomen de WNT norm ver overschrijden of hebben overschreden doordat ze eigen productiemaatschappijen hebben of hadden.

Hilversum graait in uw en mijn portemonnee

De verontwaardiging komt steeds voort uit het feit dat de NPO wordt gefinancierd met belastinggeld. Hilversum graait in uw en mijn portemonnee.

Ik denk dat als het erop aankomt dit het grote publiek en de politiek uiteindelijk gewoon niet genoeg interesseert.

Studio Ego presenteert zich als een opsomming van alles wat er mis is bij de NPO. Wat er mist, is een groter perspectief. Hoe verhoudt de NPO zich tot nationale oproepen in andere landen? Wordt daar dan betere televisie gemaakt met minder geld, zijn er minder toestanden, is dat allemaal efficiënter? Wat is precies de financiële schade die de huidige inrichting van de NPO met zich meebrengt? Wat is het toekomstperspectief?

Allemaal vragen die niet worden beantwoord. Maar dat neemt niet weg dat Mark Koster een lezenswaardig boek heeft geschreven, de liefhebber zal ervan smullen.

Dit artikel is gepubliceerd door: Bas Vlugt